http://www.tubitak.gov.tr/home.do?sid=371&pid=364

http://bit.ly/a9P4oV(Tubitak)

http://bit.ly/aKhNuI (Tubitak)

http://www.turkpatent.gov.tr/portal/default2.jsp?sayfa=111

Türkiye’nin ulusal ve uluslararası patent başvurularının sayısının arttırılması, kişilerin patent başvurusu yapmaya teşvik edilmesi ve fikri hakların korumasında bilinçlenmeye katkıda bulunulması amacıyla Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) tarafından incelemeli sisteme göre yürütülecek patent başvurularının desteklenmesine karar verilmiştir. Bu amaçla başvuruların teşvik başvuru talebi, değerlendirme, kabul, izleme, sonuçlandırma ve sonuçlarının izlenerek değerlendirilmesine başlanmıştır.

Patent başvurusunu resmi olarak yapan ve başvuru numarası alan T.C. vatandaşları ya da Türkiye sınırları içerisinde faaliyet gösteren, Türk hukukuna göre kurulmuş şirketler desteklerden yararlanabilir.

1. Başvuru Şekli

Gerçek kişi başvuru sahiplerinin yapacakları başvurular kendileri tarafından, tüzel kişi başvuru sahiplerinin yapacakları başvurular ise şirketi temsile yetkili temsilci ya da temsilciler tarafından yapılacaktır.

2. Destek Miktarı

- İncelemeli sistemden yapılacak ulusal patent başvuruları için 3000 YTL –geri ödemesiz

- Uluslararası patent başvurularının başvuru ücretlerinin 3000 YTL lik kısmı-geri ödemesiz

- Bu iki tür başvuru için varsa, patent vekilinin başvuruya ait hizmet bedelinin 450 YTL’lik kısmı-geri ödemesiz

- Ulusal aşamaya geçmemiş uluslararası patent başvurularının, destek başvuru tarihinden sonraki ücretleri, en fazla 100.000 YTL

Birer yıllık olarak belirlenen her bir teşvik dönemi içinde, TÜBİTAK tarafından sağlanan patent başvurusu desteğinden, tüzel kişiler en fazla 20 başvuru için, gerçek kişiler ise 5 başvuru için yararlanabilir.

Patent başvurusu bir vekil aracılığı ile yapılmış ise, vekile ödenen vekillik bedelinin karşılıksız geri ödenmesi mümkündür. Bunun için vekile ödenen hizmet bedelini kapsayan faturanın aslı ile birlikte teşvik başvuru formunun doldurularak talepte bulunulması yeterlidir.

3. Gerekli Belgeler

Gerçek kişiler için, ilgili muhtarlıktan alınacak onaylı bir nüfus cüzdanı örneği,

Tüzel kişiler için, imza sirkülerinin noter onaylı bir sureti

Destek türü için belirtilen başvuru formu (TBF-1, TBF-2, TBF-3) ve

formda belirtilen ekler.

TBF – 1 için istenen ekler;

- TPE Şekli Uygunluk Yazısı,

- Vekille yapılan sözleşmenin örneği,

- Vekilden alınan faturanın aslı,

- Taahhütname.

http://www.tubitak.gov.tr/tubitak_content_files/ARDEB/destek_prog/basvuruda_kullanilacak/B12_Tesvik_Basvuru_Formu.doc

TBF – 2 için istenen ekler;

- Uluslararası başvuruya ait Alındı Yazısı,

- Vekille yapılan sözleşmenin örneği,

- Vekilden alınan faturanın aslı,

- Uluslararası başvurunun ücretinin ödendiğini gösterir belge/dekont aslı,

- Taahhütname.

http://www.tubitak.gov.tr/tubitak_content_files/ARDEB/destek_prog/basvuruda_kullanilacak/B14_Tesvik_Basvuru_Formu.doc

TBF – 3 için istenen ekler;

- Uluslararası/bölgesel başvuruya ait Alındı Yazısı,

- Vekille yapılan sözleşmenin örneği,

- Uluslararası/bölgesel başvuruya ilişkin araştırma ve/veya inceleme raporu ile ekleri

- Kefaletli Taahhütname,

- Tüm patent başvuru dosyasının bir örneği.

-

http://www.tubitak.gov.tr/tubitak_content_files/ARDEB/destek_prog/basvuruda_kullanilacak/B15_Tesvik_Basvuru_Formu.doc

4. Destek Türleri

4.1. (TBF-1) Ulusal Başvurular için Geri Ödemesiz Destek

23.08.2006 tarihinden sonra Türkiye’de yapılmış ulusal patent başvuruları için 3.000 YTL ve patent vekilinin başvuruya ait hizmet bedelinin 450 YTL’lik kısmı geri ödemesiz olarak patent başvurusunun şekli olarak uygunluğunun TPE tarafından onaylanması şartı ile kullanılabilir. Patent başvurusunun resmi ücretlerinin karşılamasına ilişkin olarak verilen 3000 YTL’lik tutar TÜBİTAK ile TPE’nin arasında oluşturulan özel bir banka hesabına TÜBİTAK tarafından yatırılmaktadır. İlgili başvurunun resmi ücretleri başvuru sahibinin, TPE’ ye, her bir ücret ödeme sürecinde, teşvikten yararlanmakta olduğunu gösterir yazılı başvuru sonrasında, söz konusu hesaptan TPE tarafından çekilmektedir. Patent vekiline ilişkin ödeme ise patent başvurusu sahibine ya da sahiplerinden birine, başvuru sırasında belirtilen banka hesap numarası aracılığı ile ödenmektedir.

4.2. (TBF-2) Uluslararası ya da Bölgesel Patent Başvurular için Geri Ödemesiz Destek

TBF-2 kullanılarak başvurulan destek sistemi ile 23.08.2006 tarihinden sonra yapılmış uluslararası (PCT) ya da bölgesel (EP) patent başvurularından birisi için 3.000 YTL ve patent vekilinin başvuruya ait hizmet bedelinin 450 YTL’lik kısmı geri ödemesiz olarak, patent başvurusunun yapıldığına ilişkin resmi evrakın iletilmesi şartı ile kullanılabilir.

4.3. (TBF-3) Uluslararası ya da Bölgesel Patent Başvurular için Geri Ödemeli Destek

TBF-3 kullanılarak başvurulan destek sistemi ile araştırma ya da inceleme raporu düzenlenmiş uluslararası (PCT) ya da bölgesel (EP) patent başvuruları, geri ödemeli olarak, başvurunun metninin araştırma ya da inceleme raporuna göre, patent almaya uygun olduğunun TÜBİTAK’ın oluşturduğu jüri tarafından onaylanması halinde desteklenmektedir. Ancak, Amerika Birleşik Devletleri ve Japonya ile 3 (üç) EP üyesi olmayan ancak PCT üyesi olan ülke ve 5 (beş) EP üyesi ülke içinde geçerliliğinin sağlanması ile harcanacak tutarın büyük bir kısmı desteklenmektedir.

Geri ödemeli olarak verilen bu destek özellikle yukarıda belirtilen 10 ülkede patentin alınabilmesini sağlamak için verilmektedir. Söz konusu ülkelerde patent belgesinin alınmasının sağlanması yaklaşık olarak 40,000$ ila 50,000$ (vekil ücretleri ve resmi ücretler dahil) arası değişen bir maliyet yaratmaktadır. Bu maliyetin belirli bir miktarının (En fazla 100.000 YTL) TÜBİTAK tarafından faizsiz karşılanması öngörülmektedir. TÜBİTAK’ın sağlayacağı faizsiz desteğin geri ödemesi ise, teşvik tarihinden itibaren 7 (yedi) yıl içinde tamamlanması gerekmektedir. Desteğin geri ödemesinin taksitlendirilmesi mümkün olup, 7 (yedi) yıllık süre içinde tamamı ödenecek şekilde en fazla 3 (üç) yıllık bir taksit oluşturulabilir.

Ödemeler, patent başvurusu sahibine ya da sahiplerinden birine, başvuru sırasında belirtilen banka hesabına yapılacaktır.

ÖNEMLİ NOT:

Geri ödemeli olan bu destek sisteminin en önemli özelliği, yukarıda belirtilen Birleşik Devletler ve Japonya ile Avrupa Patent Belgesi’nin alınması halinde desteğin geri ödemeli sistemden çıkıp, geri ödemesiz bir nitelik kazanmasıdır.

TBF-1, TBF-2, TBF-3, tüm hesapların izlenmesi ve kontrolü TÜBİTAK tarafından yapılan bir WEB ara yüzünde izlenebilmektedir.

http://patent.tubitak.gov.tr/website/index.html

http://www.tubitak.gov.tr/tubitak_content_files/ARDEB/destek_prog/surecler/DS5.gif

http://www.tubitak.gov.tr/tubitak_content_files/ARDEB/destek_prog/surecler/DS6.gif

http://www.tubitak.gov.tr/tubitak_content_files/ARDEB/destek_prog/surecler/DS7.gif

YASAL ALT YAPI ve YORUMLAR

GİRİŞ

Üniversiteler bünyesinde yapılan bilimsel araştırmalar sonucunda ortaya çıkan fikir ürünlerinden buluşların sanayide uygulanarak ticarileştirilmesi olayında “patentler” ve “ticaret sırları” önemli rol oynar.

Buluşların korunmasını sağlayan “patent” [[1]] ve ticarileşmesini sağlayan “patent lisansı sözleşmeleri (anlaşmaları)” ile ticaret sırlarının korunmasını sağlayan “haksız rekabet hükümleri”  [[2]] ve ticarileşmesini sağlayan  “know-how sözleşmeleri (anlaşmaları)”  teknoloji transferinin önemli iki kaynağıdır.

Gerek üniversitelerde yapılan bilimsel araştırmalara ilişkin harcamaların geri dönüşünün sağlanmasında ve gerekse bu araştırma sonuçlarında ortaya çıkan fikir ürünlerine yatırım yapan  yatırımcıya, yatırımı için güvence verilmesinde en önemli kaynak, ürüne dönüştürülecek buluşları koruyacak patent sistemidir.

Türkiye’deki ilk patent yasası 23 Mart 1879 tarihli İhtira Beratı Kanunu’dur. 1844 Fransız Patent Kanunu’ndan çeviri yoluyla Osmanlı Devleti zamanında hazırlanan ve kabul edilen bu Kanun, 1995 yılına kadar hiçbir değişiklik yapılmadan, 116 yıl yürürlükte kalmıştır. Bu yasal düzenleme ile buluşların patent verilerek korunması konusunda bir ulusal kültür oluşturulamamış, dolayısıyla üniversite öğretim elemanlarının buluşları konusuna hiçbir katkı sağlanamamıştır.

1994 yılında Türk Patent Enstitüsü’nün kurulması [[3]], 1995 yılında 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin kabulü ve başta Patent İşbirliği Andlaşması (Uluslararası Patent Başvuru Sistemi) [[4]],  Avrupa Patentlerinin Verilmesi İle İlgili Avrupa Patenti Sözleşmesi [[5]], Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşması [²]  olmak üzere konuya ilişkin uluslararası yasal düzenlemelere Türkiye’nin katılımı, TÜBİTAK Patent Teşvik Sistemi [[6]] ve diğer teşvik sistemleri,  Teknoparklar, Risk Sermayesi Şirketleri,  ARGE Kanunu [[7]] ve Yönetmeliği [⁹], vb. yasal alt yapı çalışmaları,  üniversite öğretim elemanlarını buluş yapmaya özendiren yasal kaynakları oluşturmuştur.

YASAL ALT YAPI ve YORUMLAR

1)      551 SAYILI PATENT HAKLARININ KORUNMASI HAKKINDA

KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME

“ÜNİVERSİTE MENSUPLARININ BULUŞLARI

MADDE 41 - 39 uncu ve 40 ıncı madde hükümlerinden farklı olarak, Üniversitelere bağlı fakülte ve yüksek okullarda bilimsel çalışma yapmakta olan öğretim elemanlarının yaptığı buluşlar, serbest buluş sayılır.

Bu buluşlar hakkında 31 inci, 32 nci ve 34 üncü madde hükümleri uygulanmaz. Öğretim elemanı sıfatı, Yüksek Öğretim Kanunu hükümlerine göre belirlenir.

Öğretim kurumu buluşla sonuçlanan araştırmalar için özel olarak belli araç ve gereçleri sağlamak suretiyle harcamalarda bulunmuşsa, öğretim elemanları öğretim kurumuna buluşun değerlendirildiğini yazı ile bildirmek ve talep halinde buluşun ne şekilde değerlendirildiği ve elde edilen kazanç miktarı hakkında bilgi vermekle yükümlüdür. Öğretim kurumu, kedisine yapılan yazılı bildirim tarihinden itibaren üç ay içinde elde edilen kazançtan uygun bir miktarın verilmesini talep edebilir. Ancak, talep edilecek miktar kurum tarafından yapılan harcamaları aşamaz.”

551 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin bu hükmüne göre, Üniversite Öğretim Elemanları, serbest buluşları üzerinde mutlak hak sahibidir. Bu haklarını kişisel olarak kullanarak kendi adına patent başvurusu yapabilir ve kendi adına patent alabilir. Üniversite araştırma sırasında katkıda bulunmuşsa, buluşun ticarileşmesi durumunda katkısı kadar bir miktarı talep edebilir.

Mevcut yasal hükümlere göre patentin alınması, buluşun kullanılması vb. konularda seçenekler ortaya çıkmaktadır.

Örneğin, Üniversite Öğretim Elemanları, önceden veya sonradan yapacakları sözleşmeler ile üniversiteye veya bir başka gerçek veya tüzel kişiye patentin alınması hakkını devir edebilir veya patenti kendi adına aldıktan sonra buluşun kullanımı için lisans verebilir.

Patent başvurusu öncesinde yapılacak sözleşmeler ile;  buluşa, buluşu yapan kişiden başka bir gerçek veya tüzel kişi adına patent başvurusu yapılması ve patent alınması sağlanabilir. Burada buluşu yapan kişinin adı buluşu yapan olarak patent başvurusunda ve patent belgesinde belirtilecektir. [[8]]

2)      Türk Patent Enstitüsü tarafından hazırlanan ve 2008 yılında metni açıklanan Patent Kanunu Tasarısında 551 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’deki mevcut durum korunmuş idi.

“PATENT VE FAYDALI MODEL KANUN TASLAĞI (2008)

Üniversite mensuplarının buluşları

MADDE 90-

(1) 89 uncu madde hükmünden farklı olarak, üniversitelere bağlı fakülte ve yüksek okullarda bilimsel çalışma yapmakta olan öğretim elemanlarının yaptığı buluşlar, serbest buluş sayılır. Bu buluşlar ile ilgili olarak 84 üncü ve 85 inci madde hükümleri uygulanmaz.

(2) Üniversite, buluşla sonuçlanan araştırmalar için özel olarak belirli araç ve gereçleri sağlamak suretiyle harcamalarda bulunmuşsa, öğretim elemanı buluşun değerlendirildiğini ve talep halinde buluşun değerlendirilme şekli ile elde edilen kazanç miktarı hakkında üniversiteye yazılı olarak bilgi vermekle yükümlüdür. Üniversite, kendisine yapılan yazılı bildirim tarihinden itibaren üç ay içinde elde edilen kazançtan makul bir miktarın verilmesini talep edebilir. Ancak talep edilecek miktar, üniversite tarafından yapılan harcamaları aşamaz.”

3) 2009 yılında açıklanan ve Başbakanlıkta olduğu bilinen Yeni Patent Kanunu Tasarısı’nda konu değişmiş ve üniversite öğretim elemanlarının buluşları işçi buluşları olarak değerlendirilmiştir.

“PATENT VE FAYDALI MODEL KANUN TASARISI (2009)

Öğretim elemanlarının buluşları

MADDE 90-

(1) İşçi buluşu için uygulanan hükümler, özel kanun hükümleri ve taraflar

arasında yapılan sözleşme hükümleri saklı kalmak şartıyla, yükseköğretim kurumlarında bilimsel çalışma yapmakta olan öğretim elemanlarının yaptığı buluşlar için de uygulanır.

(2) Öğretim elemanlarının kamu kuruluşlarıyla veya özel kuruluşlarla belirli bir sözleşme kapsamında yapmış olduğu çalışmalar sonucunda ortaya çıkan buluşlar için hak sahibinin belirlenmesinde sözleşme hükümleri esas alınır.”

Yeni Patent Kanunu Tasarısı,  buluşların değerlendirilmesinde, öğretim elemanına Üniversite ile önceden sözleşme yapmak yükümlülüğünü getirmektedir. (Madde 90 Fıkra 2)

Eğer “özel kanun hükümleri” veya “taraflar arasında yapılan sözleşme” yoksa öğretim elemanlarının buluşlarına patent alınması hakkı üniversiteye ait olacaktır.

Dikkat edilecek bir önemli nokta, tasarıda “yapılacak araştırmanın kamu destekli olup olmadığı konusuna değinilmemiş” olmasıdır.

4)      YÜKSEK ÖĞRETİM KANUNU KANUN NO: 2547

“MADDE 22 – ÖĞRETİM ÜYELERİNİN GÖREVLERİ

1. a. Yükseköğretim kurumlarında ve bu kanundaki amaç ve ilkelere uygun biçimde önlisans, lisans ve lisansüstü düzeylerde eğitim-öğretim ve uygulamalı çalışmalar yapmak ve yaptırmak, proje hazırlıklarını ve seminerleri yönetmek,
2. b. Yükseköğretim kurumlarında bilimsel araştırmalar ve yayımlar yapmak,
3. c. İlgili birim başkanlığınca düzenlenecek programa göre, belirli günlerde öğrencileri kabul ederek, onlara gerekli konularda yardım etmek, bu kanundaki amaç ve ana ilkeler doğrultusunda yol göstermek ve rehberlik etmek,
4. d. Yetkili organlarca verilecek görevleri yerine getirmek,
5. e. Bu kanunla verilen diğer görevleri yapmaktır.”

“ÇALIŞMA ESASLARI

MADDE 36 – a. (Değişik: 2880 – 17.8.1983 / m.19) Profesör ve doçentler, üniversitede devamlı veya kısmi statüde görev yapanlar olarak ikiye ayrılırlar:

1) Üniversitede devamlı statüde görev yapanlar;

Bu profesör ve doçentler bütün mesailerini üniversite ile ilgili çalışmalara hasrederler.

Bunlar, özel kanunlarla belirlenen görevler ile telif hakları hariç olmak üzere, Yükseköğretim kurumlarından başka yerlerde ücretli veya ücretsiz, resmî veya özel başkaca herhangi bir iş göremezler, ek görev alamazlar, serbest meslek icra edemezler.”

2547 sayılı Yüksek Öğretim Kurumu Kanunu’nun 22 inci maddesinde, bilimsel araştırma yapmak öğretim üyelerinin görevleri arasında sayılmış, 36 ıncı maddede yalnız eser haklarından söz edilmiş ve buluşlar ve patent konusuna özel olarak değinilmemiştir.

5) BORÇLAR KANUNU KANUN NO: 818 Kabul Tarihi: 22 Nisan 1926

“MADDE 319 – Hizmet mukavelesinin şartları kanuna, ahlaka (adaba) mugayir olmamak üzere istenildiği gibi tayin olunabilir.

8 – İŞÇİNİN İHTİRAI

MADDE 336 – İşçi hizmetini yaparken bir şey ihtira ettikte iş sahibi böyle bir ihtiraın kendisine ait olacağını akitte şart koymuş yahut bu ihtira işçinin taahhüt eylediği hizmetin levazımından bulunmuş ise ihtira olunan şey, iş sahibinin olur.

Birinci surette ihtira mühim bir iktisadi kıymeti haiz ise, işçinin hakkaniyet dairesinde tâyin edilecek bir bedel istemeğe hakkı vardır.

Bu bedel, ihtiraın meydana gelmesinde iş sahibinin iştiraki ve tesisatından edilen istifade nazara alınarak tespit olunur.

V) SERBEST HİZMETLERDE TATBİK EDİLECEK HÜKÜMLER

MADDE 353 – Bu babın hükümleri hizmet akdinin teşekkül unsurlarını havi olmakla beraber ilmi veya bedii malumatı mahsusayı haiz olanlar tarafından ücretle yapıla gelen mesai hakkındaki akitlere de tatbik olunur.

Z) HUSUSİ KANUNLARIN HÜKÜMLERİNİN MAHFUZİYETİ

MADDE 354 – Resmî memurlar ve müstahdemler hakkındaki hususi kanunların hükümleri mahfuzdur.”

Genel bir Kanun olan Borçlar Kanunu’nun 353 ve 354 üncü maddelerinden “sözleşme serbestîsi” yorumu yapılmaktadır. Yasalarla belirlenmiş hükümler dışında, sözleşme hükümleri serbestçe düzenlenebilir.

6) TÜBİTAK KANUNU Kanun No. 278 (5376)

“Geri kalan haklar yönetmelikler ve anlaşmalar ile belirtilir. MADDE 21 - (Değişik: 5376 – 29.6.2005 / m.7) Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu tarafından yürütülen projelerin gerçekleştirilmesi sırasında ortaya çıkan eser, buluş, endüstriyel tasarım, entegre devre topografyaları ve teknik bilgi gibi her türlü fikri ürün üzerindeki haklar Kuruma aittir.

Kurumun taraf olduğu sözleşmelere dayanarak yürütülen projelerin gerçekleştirilmesi sırasında ortaya çıkması muhtemel fikri ürünler üzerindeki haklar sözleşmeyle düzenlenir.

Kurum, elde edilen patent ve buluşlar ile ilgili olarak üretim ve satış yapabilir.

Kuruma ait fikri hakların ekonomik olarak değerlendirilmesi sonucunda elde edilecek gelirin en fazla yüzde ellisi yönetmelikle belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde fikri ürün sahibine verilir.”

TÜBİTAK Kanunu’nun 21 inci maddesine göre, TÜBİTAK tarafından desteklenen projelerde ortaya çıkacak fikir ürünlerinin sahibi TÜBİTAK olacaktır. Ancak, buluş konusunun ticarileştirilmesi aşamasında TÜBİTAK’ın söz konusu fikri ürün üzerindeki hakları sözleşme ile devir etmek yetkisi vardır. Ayrıca önceden sözleşme yapılmış projelerde sözleşme hükümleri uygulanacaktır. Buradan ortaya çıkan yorum, sözleşme hükümlerine göre, projelerde ortaya çıkacak fikir ürünlerinin sahibi TÜBİTAK olmayabilir.

7) 5746 SAYILI ARGE KANUNU VE YÖNETMELİĞİ

31.07.2008 tarihli ARGE Yönetmeliği’nde ARGE Projesi Tanımı içinde “sonuçta doğacak fikrî mülkiyet haklarının paylaşım esasları tespit edilmiş” ifadesi ile sözleşme koşulları kişilere bırakılmıştır. [[9]]

TEKNOLOJİ TRANSFER OFİSLERİ

Üniversite öğretim elemanlarının buluşlarının sanayide uygulanmasında önemli bir arayüz oluşturan Teknoloji Transfer Ofisleri (TTO), öğretim elemanlarının buluşlarının  korunmasının sağlanmasında ve ticarileştirilmesinde görevli ofislerdir. TTO’lar öğretim elemanlarının bilimsel araştırmalar sonucu ortaya  çıkacak fikir ürünlerini toplayacak, kayıt altına alacak, korunmasına ilişkin işlemleri Patent Vekilleri ile işbirliği yaparak sağlayacak, sermaye veya yatırımcı bulunması ve sanayide uygulanması amacıyla girişimci (risk) sermayesi kuruluşları ile işbirliği yapacaktır.  Sonuçta yapılması gereken ve bilgi, deneyim, zaman ve para gerektiren  iş ve işlemleri öğretim elemanı adına TTO’lar üstlenecekleri için, üniversitelerdeki bilimsel araştırmalarda verimlilik sağlanacaktır.

10 Ocak 2008 tarihinde yayınlanan 60. Hükümet Programı Eylem Planı’nda ve  RGA – 32 kodlu “Rekabet Gücünün Artırılması” bölümünde “Fikri hakların (sınai haklar) korunması için gerekli düzenlemeler yapılacaktır.” Faaliyet alanı içinde  “Üniversitelerde teknoloji transfer  ofisleri açılacaktır.”  Konusu yapılacak işler içinde yer almıştır.

Kaynak: http://ekutup.dpt.gov.tr/plan/ep2008.pdf

9)  Bazı Üniversitelerdeki Uygulamalar

Sabancı Üniversitesi

Fikri Mülkiyet Yönergesi 2001,  Proje Yönetim Ofisi, Öğretim Üyesi Buluşları üniversite tarafından değerlendiriliyor.  Ticarileşmede öğretim elemanına ciroya göre bedel ödeniyor.

Patent KHK Madde 41 in değiştirilmesi ve öğrenciler ile olan ilişkilerin de düzenlemeye eklenmesi öneriliyor.  İnovent A.Ş. Üniversitedeki ARGE sonuçlarının ticarileştirilmesi konusunda faaliyet yapıyor. Patent başvuruları Ankara Patent Bürosu işbirliği ile yapılıyor.

Yeditepe Üniversitesi

Rektör Yardımcılığı Ofisi tarafından yapılan organizasyon ile öğretim elemanlarının buluşlarının korunması konusunda çalışmalar mevcut.  Patent başvuruları Ankara Patent Bürosu işbirliği ile Üniversite adına yapılıyor.

Orta Doğu Teknik Üniversitesi

Rektör Yardımcılığı Yönetimindeki “ODTÜ-TEKNOKENT”  içinde 2006 yılında “Teknoloji Transfer Birimi” oluşturulmuştur. Bu birim aracılığı ile öğretim üyelerinin araştırma sonuçlarını patente dönüştürmek yolunda çalışmalar başlatılmıştır.

Hacettepe Üniversitesi

Hacettepe Teknokent bünyesinde Teknoloji Transferi konusunda bir tüzel kişilik oluşturulmuştur. Üniversite öğretim elemanlarının buluşları, İnovent ve Ankara Patent Bürosu işbirliği ile değerlendirilmektedir.

Anadolu Üniversitesi, Osmangazi Üniversitesi, Bilecik Üniversitesi bünyelerinde benzeri organizasyonların başlatıldığı, Eskişehir’de düzenlenen ESİNKAP BİRİNCİ AR-GE PROJE PAZARI toplantısı sırasında yapılan sunumlardan öğrenilmiştir.

10)  Amerika Birleşik Devletleri’nde 1980 yılında kabul edilen “Bayh-Dole Act” benzeri bir düzenlemenin Türkiye’de de uygulanarak kamu destekli araştırmalar sonucunda oluşan buluşların üniversitelerde ve bu bünyelerdeki teknoloji transfer ofislerinde değerlendirilmesi önerileri bulunmaktadır. 2009 Ocak ayında Dünya Bankası Ankara Merkezi’nde yapılan bir toplantıda bu konu tartışılmıştır.

Bu toplantı öncesinde değerli görüşlerini aldığım uzmanların görüşleri, Türkiye’nin kendi yapısına uygun çözümler üretmesi ve bunları yasal düzenlemeler yoluyla yaygınlaştırması şeklindedir.

11) Türk Amerikan Bilim İnsanları ve Akademisyenleri Derneği (TASSA: www.tassausa.org) Başkanı Sayın Prof. Dr. Banu ONARAL’ın görüşleri şu şekildedir:

ABD’de Bayh-Dole Act geçtiğinden beri (1980′ler) kamu desteğiyle yapılan ArGe’den doğan buluşlara üniversitelerin sahip çıkması gerekiyor. Bu görev onların yükümlülüğü. Tüm kamu desteği alan üniversiteler gibi bizim okulumuz da ayni kurala tabi. Yani buluşçularımız üniversitede kurulmuş ‘teknoloji transfer’ ofisinin kanalıyla buluşlarını yola çıkarmak zorundalar.

Kanımca, Türkiye’de fikri hakların korunması ve işlenmesi ‘İnovent’ veya ‘Embrio’ türü girişimci ve kar gayesi güden ve akademik buluşlara odaklanmış firmalar, yerel, yöresel veya ulusal kar gayesi gütmeyen vakıflar ve meslek, işinsanlari veya sektör kuruluşlarının oluşturduğu çok sesli ve çeşitliliği olan bir ‘ekosistem’ kavramıyla süratle yola koyulmalı.”

KAYNAKLAR:

-          27.06.1995 tarih ve 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun  Hükmünde Kararname

-          Türk Patent Enstitüsü tarafından hazırlanan Kanun Tasarıları

-          WTO-TRIPS (Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaması  ve Eki Fikri Hakların Ticaretle Bağlantılı Yönlerine İlişkin Anlaşma)

-          Sınai Hakların Korunması için Paris Sözleşmesi

-          Türk Ticaret Kanunu Haksız Rekabet Hükümleri

-          544 sayılı KHK ve 5000 sayılı Kanun

-          Patent İşbirliği Andlaşması (Uluslararası Patent Başvuru Sistemi)

-          Avrupa Patentlerinin Verilmesi İle İlgili Avrupa Patenti Sözleşmesi

-          TÜBİTAK Patent Teşvik Sistemi

-          YÜKSEK ÖĞRETİM KANUNU

-          BORÇLAR KANUNU

-          TÜBİTAK KANUNU

-          ARGE Kanunu ve Yönetmeliği

ÖZET

Üniversiteler bünyesinde yapılan bilimsel araştırmalar sonucunda ortaya çıkan fikir ürünlerinden buluşların sanayide uygulanarak ticarileştirilmesi olayında “patentler” ve “ticaret sırları” önemli rol oynar.

Buluşların korunmasını sağlayan “patent” ve ticarileşmesini sağlayan “patent lisansı sözleşmeleri (anlaşmaları)” ile ticaret sırlarının korunmasını sağlayan “haksız rekabet hükümleri” ve ticarileşmesini sağlayan  “know-how sözleşmeleri (anlaşmaları)”  teknoloji transferinin önemli iki kaynağıdır.

Gerek üniversitelerde yapılan bilimsel araştırmalara ilişkin harcamaların geri dönüşünün sağlanmasında ve gerekse bu araştırma sonuçlarında ortaya çıkan fikir ürünlerine yatırım yapan  yatırımcıya, yatırımı için güvence verilmesinde en önemli kaynak, ürüne dönüştürülecek buluşları koruyacak patent sistemidir.

Türkiye’deki ilk patent yasası 23 Mart 1879 tarihli İhtira Beratı Kanunu’dur. 1844 Fransız Patent Kanunu’ndan çeviri yoluyla Osmanlı Devleti zamanında hazırlanan ve kabul edilen bu Kanun, 1995 yılına kadar hiçbir değişiklik yapılmadan, 116 yıl yürürlükte kalmıştır. Bu yasal düzenleme ile buluşların patent verilerek korunması konusunda bir ulusal kültür oluşturulamamış, dolayısıyla üniversite öğretim elemanlarının buluşları konusuna hiçbir katkı sağlanamamıştır.

1994 yılında Türk Patent Enstitüsü’nün kurulması, 1995 yılında 551 sayılı Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin kabulü ve başta Patent İşbirliği Andlaşması (Uluslararası Patent Başvuru Sistemi),  Avrupa Patentlerinin Verilmesi İle İlgili Avrupa Patenti Sözleşmesi, Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşması olmak üzere konuya ilişkin uluslararası yasal düzenlemelere Türkiye’nin katılımı, TÜBİTAK Patent Teşvik Sistemi ve diğer teşvik sistemleri,  Teknoparklar, Risk Sermayesi Şirketleri,  ARGE Kanunu ve Yönetmeliği, vb. yasal alt yapı çalışmaları,  üniversite öğretim elemanlarını buluş yapmaya özendiren yasal kaynakları oluşturmuştur.

ABSTRACT

Inventions of Academicians Legal Infrastructure and Interpretations

Patents and trade secrets are crucial in commercialization of inventions which derive from scientific researches of academicians.

Important sources of technology transfer are: “patents” which provide protection of inventions, “patent license agreements” which provide commercialization for inventions, “unfair competition provisions” which protects trade secrets, and “know-how agreements” which provides commercialization for trade secrets.

Patent system is the best source of guaranty for obtaining return for the expenses of scientific researches and also for investors who invest in those products which derive from those scientific researches.

The first patent law of Turkiye became valid on March 23, 1879 by Ottoman Empire which was translated from French Patent Law (1844) and named “Ihtira Beratı Kanunu”. It remained in force for 116 years, without any changes till 1995. During that period, a common sense for protection of patents could not be developed, therefore no contributions provided to inventions of academicians.

In 1994 “Turkish Patent Institute” is established. In 1995 Decree-Law No. 551 on the Protection of Patent Rights came into force, followed by Patent Cooperation Treaty (International Patent Application System), European Patent Convention for Granting European Patents, World Trade Organization Agreements, which made Turkiye to involve in international legal arrangements in intellectual property area. Now we also have incentives for patent from TUBITAK and other organizations, technoparks, venture capital companies, Research and Development Law and Legislation, and other legal infrastructure studies which provide incentives for inventions of academicians.

[[2]] WTO-TRIPS (Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaması Eki Fikri Hakların Ticaretle Bağlantılı Yönlerine İlişkin Anlaşma) metni bu konuyu “açıklanmamış bilgilerin korunması” başlığı altında Bölüm 7 de vermektedir. http://www.wto.org/english/docs_e/legal_e/27-trips_04d_e.htm#7 Madde 39’da Paris Sözleşmesi 10bis maddedeki “Haksız Rekabetin Korunması” kaynak olarak gösterilmektedir. http://www.wipo.int/treaties/en/ip/paris/trtdocs_wo020.html#P213_35515 Haksız Rekabet  konusu Türk Ticaret Kanunu’nun 56 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir.  http://www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/997.html

[[3]]KHK/544 Resmi Gazete: 24 Haziran 1994 – Sayı: 21970 (Mükerrer). KHK/544 2003 yılında 5000 sayılı Kanun ile değiştirilmiştir. Resmi Gazete: 19 Kasım 2003 – Sayı: 25294

[[4]]http://www.wipo.int/pct/en/texts/articles/atoc.htm

[[5]]http://www.epo.org/patents/law/legal-texts/html/epc/1973/e/ma1.html

[[6]]http://www.tubitak.gov.tr/home.do?ot=1&sid=371&pid=364

[[7]]Resmi Gazete: 12 Mart 2008 – Sayı: 26814

[[8]]Önemli Not: Birleşik Devletlerde, yalnız buluşu yapanlar patent başvurusu yapabilecekleri için, üniversite veya sanayi kuruluşu, başvurudan sonra devir alan “assignee name” olarak belirtilmektedir.

[[9]] Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesine İlişkin Uygulama ve Denetim Yönetmeliği

Resmi Gazete: 31 Temmuz 2008 – Sayı: 26953

Yaratıcılık ise, aynı kapsamda yorumlandığı zaman, yeni, sanayiye uygulanabilir ve bir buluş basamağını içeren yeni buluşları oluşturulabilmek eylemidir.

Yenilik ve yaratıcılık kavramları ile İngilizcesi “original” olan ve “taklit olmayan” anlamındaki “özgün” kavramı birlikte değerlendirildiğinde, yaratıcılık eyleminde oluşturulan yeni ürünler bir başka anlam kazanmaktadır. Yaratıcılık eyleminde oluşturulan yeni ürünler, “yeni/özgün”, “kaliteli”, “çevreye zarar vermeyen”, “ekonomik”, vb. niteliklerde oldukları zaman, işletmelere rekabet gücü kazandırabilecektir.

İnsanın zekâsını kullanarak geliştirdiği yeni fikirler, fikir aşamasında korunmaz. Fikirler bir fikir ürünü olarak ifade edildikleri zaman koruma başlar. İfade edilen fikirler, ifade biçimlerine göre; eserler, buluşlar, tasarımlar, markalar, coğrafi işaretler, vb. farklı adlarla adlandırılır. Her bir fikir ürünü farklı yasal düzenleme hükümlerine göre korunur. Örneğin yeni buluşlar, Patent veya Faydalı Model Belgeleri; tasarımlar,  Tasarım Tescil Belgesi ile korunurken; bilgisayar yazılımları, eser olarak Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında bir belgeye gerek olmadan doğal olarak korunur.

Piyasa değerleri içinde yer alan “maddi mallar” ve “maddi olmayan mallar” arasındaki orantı,  yirmi birinci yüzyıla girerken değişmiş; piyasa değerleri içindeki oranı 1982 yılında %38 olan “maddi olmayan mallar” 1992 yılında %62 ve 2002 yılında %82, 2004 yılında ise %90 oranına ulaşmıştır. Bu konuda yeni istatistikler ise henüz yayınlanmamıştır.

Tablo

Growing Importance of Intangible Assets in Market Valuation

(Piyasa Değerlerinde Maddi Olmayan Varlıkların Önemli Gelişimi)

Average for Standard & Poors 500 Companies

Kaynak: İnovasyonun Doğası ve Değişim Piyasa Değeri

Ulusal İnovasyon Girişimi Çalıştayı, 1 Ekim 2005 – İstanbul

Doç. Dr. Cemil ARIKAN – Prof. Dr. Gündüz ULUSOY

Yukarıda belirtilen gelişim fikir ürünlerinin öneminin fark edilmesi ile buna ilişkin bir yönetimin olması bilincini gündeme getirmiştir. Rekabet gücü kazandıracak fikir ürünlerinin oluşturulması ve korunması nasıl bir yapı içinde planlanacak ve yürütülecektir? Rekabet gücü yüksek işletmelerin uygulamaları incelendiğinde, birbirinden fazla farklı olmayan yöntemler uygulandığı, yenilik ve yaratıcılık eylemlerinin araştırma ve teknoloji geliştirme (ARGE) faaliyetine dayalı bir temele oturtulduğu gözlemlenebilir.

ARGE faaliyeti işletmeler için ne derece önemli ise, ARGE faaliyeti sonucu ortaya çıkan yeni ürünlerin korunması da o derecede önemlidir. ARGE faaliyeti sonucunda oluşturulan yeni ürünler olan buluşlar ve endüstriyel tasarımlar bir işletmenin Piyasa Değeri’ni doğrudan etkileyen unsurlardır.  Piyasa Değerleri sıralamasında ilk sıralarda yer alan işletmelerin, yıllık ARGE harcamalarının da yüksek olduğu, en çok patent alan işletmeler sıralamasında da ön sıralarda oldukları görülür. Bu işletmelerin teknolojiyi yaratan ve yöneten işletmeler oldukları da bilinmektedir.

İyi planlanmış araştırma ve teknoloji geliştirme faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan yeni ürünlerin pazara sunulması, bu ürünler için tasarlanacak, ürünün niteliğine göre,  üç boyutlu ya da iki boyutlu yeni görünümler (özgün tasarımlar – original appearance/design) gerektirir. Yeni ürünlerin geliştirilmesinin maliyetinin işletmelere geri dönüşünde yeni buluşlar ile birlikte, yeni tasarımlar da önemli rol oynar. Yeni buluşların tamamlayıcısı, onların başarısının anahtarı endüstriyel tasarımlardır.

Yeni buluşlar ve özgün tasarımlar ürünleri oluşturur ve biçimlendirir. Ancak bu yeni ürünleri tüketiciye sunmak ve satabilmek için, öteki benzer ürünlerden ayırt edilmesini sağlayacak bir tanıtım aracına gereksinim vardır. İşletmeler için önemli bir unsur olan bu ayırt edici işaret markalardır. Marka için “bir işletmenin parmak izidir” denilebilir. Marka bir işletmenin tüm varlıklarının temsil eden, tanıtan bir işarettir. Fabrika arazisi, fabrika binaları, makineleri dahil bir işletmenin bütün alt yapısı yalnız bir sözcük veya işaret olan marka ile temsil edilir. Marka tüketiciye ürünün kaynağını gösterir, bir kalite simgesi ve reklam aracıdır. Kişiye satın almak istediği bir ürünü özgürce seçmek olanağı sağlar.

Yeni bir buluşa göre üretilerek pazara sunulacak bir ürün,  özgün bir tasarımı ve ayırt edici bir işareti içerebilir. Bu ürünün kullanım kılavuzu, garanti belgesi, bakım ve onarım adresleri listesi gibi gereklerin,  bir başka işletme tarafından üretilen ürünlerin gereklerinden farklı olması ve birer eser niteliğinde olan bu gereklerin de özgün olmaları zorunludur. Üreticilerin ya da ticaret yapan işletmelerin, Fikir ve Sanat Eserleri konusunda da plan ve çalışma yapmaları zorunludur.

Yirmi birinci yüzyıla adını veren bilgi çağının vazgeçilemez unsurlarından olan bilgisayar yazılımları, üretim ve ticaretin her alanına girmiştir.  Eser olarak korunan bilgisayar yazılımlarının işletme bünyesinde geliştirilmesi, sipariş yoluyla başkalarına yaptırılması veya hazır yazılımların izin alınarak kullanılması sırasında, önceden önemsenmeyen, ancak sonradan çok önemli denilebilecek, yazılımda değişiklik yapılamaması vb. sorunlar ortaya çıkabilmektedir.

İşletmelerin en önemli unsurları arasında sayılabilecek bir önemli konu da, deneyimle kazanılan bilgi birikimleridir. Genel olarak “Gizli Bilgiler” veya  “Ticaret Sırları” olarak adlandırılan bu konu, işletmelerin verimliliğini etkilemektedir. Bu tür bilgiler, buluşlar kadar önemli olup, Know-How Anlaşmaları ile gizli reçeteler halinde pazarlanmakta, işletmelerin rekabet gücünü doğrudan etkilemektedir.

Ürün üreten ve/veya satışını yapan işletmeler rekabet koşullarının gereği olan fikir ürünlerinin korunması konusunda duyarlı olmak zorundadır. Bu nedenle, özellikle işletmelerin;

Yönetim ([1]),

Satın Alma,

Araştırma-Geliştirme

Ürün-Geliştirme

Üretim

Satış-Pazarlama

bölümlerine Fikri Haklar ile ilgili yasal düzenlemeleri izleme ve uygulama sorumluluğu da yüklenmelidir.

Fikri Hakların izinsiz kullanımı, işletme faaliyetlerinin durdurulmasına, işletmenin yüksek tazminat ödemesine ve ayrıca yöneticilerin hapis cezası almalarına yol açabilecek yaptırımlara neden olabilecektir. (Kaynak:22.06.2004 tarih ve 5194 sayılı Kanun)

İşletmeler, Fikri Haklar alanında strateji ve politikalarını saptamalı, işletme çalışanlarına ve işbirliği yaptığı işletmelere duyurmalı, bunların uygulanmasına ve denetimine yönelik olarak, yöneticiler ile her işletme bünyesinde oluşturulacak fikri haklar birimi elemanları eğitilmelidir.

Belirlenen strateji ve politikaların işletmeler tarafından uygulanmasını ve denetimini sağlamak bakımından aşağıdakiler yapılabilir:

-         İşletme bünyesinde “Fikri Haklar Birimi” oluşturulması ([2])

-         İşletme bünyesinde sorumluların belirlenmesi ve atanması

-         Atanan personele “Fikri Haklar Eğitimi” sağlanması

-         Uygulanacak kuralların belirlenmesi

-         Bütçe hazırlanması

-         Bilgisayar destekli kayıt sistemi oluşturulması

-         Tüm işlemlerde yazılı kuralların geçerliliğinin sağlanması

-         Üçüncü kişiler ve kuruluşlarla ilişkilerde, iş ve işlemler öncesinde, sözleşmelerin yapılması

İşletmeler bünyesinde oluşturulacak fikri haklar birimleri tarafından;

-         Fikri haklar alanında yürütülecek faaliyetlerin nasıl ve hangi sıraya göre yapılacağı,

-         Kayıtların nasıl ve hangi ortamda tutulacağı,

-         Özel bilgi ve deneyim gerektiren işlerde ve hizmetlerde hangi kişilerle ve hangi kurallara göre çalışılacağı,

-         Satın alınacak hizmetlerin bedellerinin nasıl ödeneceği,

-         Rakiplerin faaliyetlerinin ve sınai haklar alanında almak istedikleri veya aldıkları belgelerin nasıl izleneceği,

-         Haksız rekabet yaratacak faaliyetlerden nasıl kaçınılacağı ve haksız rekabet yapanlarla, gerek kişisel, gerekse meslek kuruluşları ve  sivil toplum örgütleri ile birlikte, nasıl  mücadele edileceği

vb. yazılı kurallar belirlenmelidir.

([2])  (Bu birim işletmenin büyüklüğüne göre, bir veya  birkaç kişiden oluşabileceği gibi, birim, bölüm vb. yapıda da olabilir.)

GİRİŞ

ARGE,  teknoloji, yenilikçilik, rekabet gücü, vb. konular gündeme geldiği zaman genellikle ele alınan konular; buluşlar, patent, ticaret sırları ve teknoloji transferi ile sınırlı kalmaktadır.

Fikirlerin ifade biçimlerinden olan “eserler”, buluşların ticarileşmesinde başarı anahtarı olan “endüstriyel tasarımlar”, işletmelerin parmak izi niteliğindeki “markalar”, düşünülemeyen bir hızda gelişen internetteki “alan adları”, tüm araştırmacıları ve üreticileri (sanayicileri) doğrudan ilgilendirmekte ve etkilemektedir. Bu amaçla bu sunuşta “fikir”, “fikir ürünü”, “korunabilir fikir ürünleri”, “fikir ürünleri üzerindeki haklar”, “eserler”, “bilgisayar yazılımları”, “ticaret sırları”, “gizlilik”, “sözleşmeler”, “buluşlar”, “patent”, “faydalı model belgesi”, “endüstriyel tasarımlar”, “markalar”, “alan adları”, vb. konulara dikkat çekilmeye çalışılacaktır.

FİKİR ÜRÜNLERİ NEDİR?

İnsan, aklını kullanarak “yeni fikirler” oluşturabilir. Benzeri özelliklerde yaratılmalarına rağmen bazı insanlar fikir ürünü üretmez. Bu olay, fikir ürünü üretenler ile üretmeyenler arasında belirgin bir fark oluşmasına yol açar.  Fikir ürünlerinin, sosyal, kültürel ve ekonomik yapıya katkılarının bilincine varılmasından sonra, fikir ürünü üretenler ile üretmeyenler arasında bir denge kurulması ve dolayısıyla fikir ürünü üretenlerin korunarak özendirilmesi gerektiği ortaya çıkmıştır.

Fikir ürünü üretenlerin korunması ile oluşturulan denge;  somut (elle tutulan, gözle görülen) ve bir mülkiyet konusu olan MADDESEL MALLAR yanında,  fikir ürünlerinin oluştuğu, soyut (elle tutulamayan, gözle görülemeyen) ve bir hak konusu olan MADDESEL OLMAYAN MALLAR kavramı ve buna ilişkin MADDESEL OLMAYAN MALLAR ÜZERİNDEKİ HAKLAR kavramının oluşmasını sağlamıştır.   ([1])

Devamı için tıklayınız

Soyut: Beş duyu organımız ile algılayamadığımız kavramlardır. Örnek: sevgi, mutluluk, aşk, üzüntü, neşe, keder, ruh, iyilik, kötülük, vb. Bu sözcükler düşünce yoluyla algılayabileceğimiz kavramları ifade eder.

1. Buluşu açıklamaz ve uygulamaz
2. Buluşu açıklar ve uygular, herkese serbest bırakır
3. Önce patent başvurusu yapar, daha sonra açıklar ve uygular ya da bir başka kişinin uygulaması için lisans sözleşmesi yaparak izin verir
4. Buluşu açıklamaz, gizli tutarak ticaret sırrı olarak saklar ve uygular ya da bir başka kişinin uygulaması için gizlilik sözleşmesi yaparak izin verir

Birinci seçenek, buluşun toplum yararına kullanılamaması anlamına gelir.

İkinci seçenek, buluşu herkes serbestçe kullanabilir anlamındadır. Buluş sahibi kendisine tanınan kişiye özel hakkı kullanmaz.

Üçüncü seçenek, yasalarla buluş yapana tanınan kişiye özel hakkın (Münhasır Hak – Exclusive Right)  kullanımı anlamındadır. Buluş iddiası, araştırılacak-incelenecek ve eğer patent verilebilirlik ölçütlerini karşılıyorsa patent verilerek korunacaktır. Alınacak patent konusu buluşu, buluş sahibi kendisi kullanabilir ya da bir başka kişiye lisans sözleşmesi yaparak kullanım izni verir.

Dördüncü seçenek,  buluş üçüncü kişilere açıklanmaz, gizli tutulur. Buluş sahibi isterse buluşu kendisi kullanır ve uygular ya da isterse buluşun kullanımı ve uygulanması için bir başka kişiye, ticaret sırları kapsamında gizlilik sözleşmesi ile izin verir.

Buluşçunun buluşun yapılması için harcadığı “emek, zaman ve para” ilk iki seçenekte kendisine geri dönemez.  Üçüncü ve dördüncü seçenekler ise, patentle ya da ticaret sırrı olarak korunan buluşun teknik alandaki başarısına ya da sağladığı rekabet gücüne paralel olarak buluşçuya ekonomik getiri sağlar.

Üçüncü ve dördüncü seçenekler arasındaki en önemli fark, patentte buluşun açıklanmasına karşın ticaret sırrında buluşun açıklanmamasıdır.  Bu fark ticaret sırlarında herhangi bir nedenle açıklama yapıldığında korumanın sona ermesine neden olacağı için önemlidir. Üründen geriye mühendislik ile anlaşılabilen bir buluş doğal olarak da korunamayacaktır.  Bu olay, patent başvurusu yerine ticaret sırrı olarak korumayı tercih etmesi nedeni buluşçu için risk oluşturur.

Bir hizmet ilişkisi kapsamında çalışanların buluşları için, yukarıdaki seçeneklerin bir istisnası söz konusudur.  Bir hizmet ilişkisi kapsamında çalışanlar buluş yaptıkları zaman işverene bildirmek zorundadır. İşveren söz konusu buluş üzerinde yasal olarak hak talep ettiği zaman, buluşa ilişkin tüm haklar işverene geçer. Dolayısıyla çalışan yukarıdaki seçenekleri kullanamaz. Eğer işveren bildirilen buluşu çalışana serbest bırakırsa, çalışan söz konusu seçenekleri özgürce kullanabilir.

Buluş yapanların korunmasının ana amacı, buluş yapanlarla buluş yapmayanlar arasındaki dengenin sağlanması ve buluş yapmak faaliyetinin özendirilmesidir. Ancak, buluşu yapan ile toplum arasında da bir denge kurulması gerektiği için, buluşların patent verilerek korunması belirli (patent koruması genellikle 20 yıl koruma sağlar) sürelerle sınırlandırılmıştır. Bu süreler geçtikten sonra buluş toplumun malı olacak ve eğer 20 yıl geçmesine rağmen bir katma değer kazandırıyor ise,  herkes tarafından serbestçe kullanılabilecektir.

Ankara, 2010